1. SFT
  2. Archiwum
  3. Vol. 67
  4. Działania dywersyjne w cyberprzestrzeni

Działania dywersyjne w cyberprzestrzeni

dr hab. Jerzy Kosiński, prof. AMW

Pobierz artykuł
Open Access
DOI: 10.12845/sft.67.1.2026.9, strony: 196 – 209

Abstrakt

Cel: Celem artykułu jest analiza działań dywersyjnych w cyberprzestrzeni. Autor podejmuje próbę ukazania cyberprzestrzeni jako środowiska operacyjnego, a także zdefiniowania i uporządkowania pojęć dywersji, sabotażu i dezinformacji w kontekście cyfrowym.

Wprowadzenie: : Przedmiotem pracy jest zjawisko dywersji w cyberprzestrzeni, stanowiące jeden z kluczowych elementów współczesnych konfliktów hybrydowych. Bazując na analizie literatury przedmiotu oraz studiach przypadków (m.in. ataków na ukraiński system energetyczny), autor opisuje ramy pojęciowe dywersji, sabotażu i dezinformacji, przeprowadza analizę techniczną (działanie złośliwego oprogramowania ang. malware), prawną (poradnik talliński) oraz społeczną (wpływ dezinformacji na społeczeństwo). W artykule omówiono również mechanizmy operacyjne frameworku MITRE ATT&CK oraz modele cybernetyczne wykorzystywane do opisu dywersji w cyberprzestrzeni. Artykuł ukazuje cyberprzestrzeń jako piątą domenę działań zbrojnych, równorzędną wobec lądu, morza, powietrza i kosmosu, co zostało formalnie potwierdzone, m.in. w dokumentach Departamentu Obrony USA już w 2011 roku. Cyberprzestrzeń stała się obszarem, w którym operacje niekinetyczne – zakłócanie systemów, sabotaż, dezinformacja – mogą wywołać realne skutki, porównywalne z tradycyjnymi działaniami militarnymi. Autor podkreśla, że informacja jest zasobem strategicznym, a manipulacja informacją stała się narzędziem walki. Klasyczne rozumienie dywersji musi zostać rozszerzone o środowisko cyfrowe. Dywersja w cyberprzestrzeni umożliwia połączenie uderzenia jednocześnie w infrastrukturę techniczną, systemy informacyjne i emocje społeczne.

Metodologia: W artykule wykorzystano analizę definicyjno-pojęciową, analizę prawną (w zakresie suwerenności, skutków cyberataków porównywalnych do tych z użyciem siły, odpowiedzialności państwa za działania grup kontrolowanych lub tolerowanych), analizę systemową i operacyjną (modele cybernetyczne i framework MITRE ATT&CK) oraz studium przypadku (ataków na ukraińską energetykę 2015–2022, ransomware WannaCry 2017 oraz ataku na aplikację BadeSaba 2026).

Wnioski: Ze względu na niski koszt, skalę działania i trudność przypisania ataku dywersja cyfrowa zdominowała tradycyjne formy sabotażu i dezinformacji. Jest procesem systemowego sterowania, towarzyszącym operacjom hybrydowym. Cyberatak może wywołać skutki równoważne użyciu siły, a dezinformacja jest równie destrukcyjna, jak sabotaż techniczny.

Słowa kluczowe: cyberprzestrzeń, dezinformacja, dywersja, sabotaż, infrastruktura ochrony przeciwpożarowej

Typ artykułu: artykuł przeglądowy

Bibliografia:

  1. Dela P., Założenia działań w cyberprzestrzeni, PWN, Warszawa 2022.
  2. Department of Defense Strategy for Operating in Cyberspace, 2011, https://csrc.nist.gov/csrc/media/projects/ispab/documents/dod-strategy-for-operating-in-cyberspace.pdf [dostęp: 20.04.2026].
  3. Tallinn Manual 2.0, Zasada suwerenności (Sovereignty), https://www.onlinelibrary.iihl.org/wp-content/uploads/2021/05/2017-Tallinn-Manual-2.0.pdf [dostęp: 20.04.2026].
  4. DoD Dictionary of Military and Associated Terms, The Joint Staff, Washington DC 2025.
  5. Liderman K., Wprowadzenie do cyberbezpieczeństwa. Podstawowe pojęcia, Wyd. ECSC 2025.
  6. Nowak A., Cyberprzestrzeń jako nowa jakość zagrożeń, „Zeszyty Naukowe AON” 2013, 3(92), 5—46.
  7. Liderman K., Księżopolski A., Cyberbezpieczeństwo łańcuchów dostaw, „Cybersecurity&Cybercime” 2025, 2(8), 9–27.
  8. Doktryna cyberbezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2015.
  9. Wiśniewski B., Uwarunkowania badań dywersji w naukach o bezpieczeństwie, I Warsztaty „Podstawowe problemy przeciwstawiania się dywersji”, Akademia WSB, Dąbrowa Górnicza 2025.
  10. Zubrzycki W., Tak zwany terroryzm, Wyd. WSPol, Szczytno 2017.
  11. Ścibiorek Z., Wiśniewski B., Kuc R., Dawidczyk A. (red.), Bezpieczeństwo wewnętrzne. Podręcznik akademicki, Wyd. Adam Marszałek, Toruń 2017.
  12. Kopaliński W., Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych z almanachem, PWN, Warszawa 2007.
  13. Dela P., Wybrane problemy współczesnej dezinformacji, XVII Ogólnopolska Konferencja Naukowa „Bezpieczna przyszłość cyfrowa – instytucje, strategie, technologie, ludzie”, Akademia Nauk Stosowanych WSGE im. A. De Gasperi w Józefowie, Józefów 2025.
  14. Aleksandrowicz T., Zagrożenia dla bezpieczeństwa państwa w ujęciu systemowym. Budowanie zdolności defensywnych i osensywnych w infosferze, Difin, Warszawa 2021.
  15. Pokruszyński W., Współczesne bezpieczeństwo narodowe, Wyd. WSGE, Józefów 2009.
  16. Wiśniewski B., Natura współczesnej dywersji, I Warsztaty „Podstawowe problemy przeciwstawiania się dywersji”, Akademii WSB, Dąbrowa Górnicza 2025.
  17. https://attack.mitre.org/ [dostęp: 20.04.2026].
  18. Dela P., Janczewski R., Syta J., Dezinformacja i propaganda w sektorze bankowym, https://pabwib.pl/produkt/dezinformacja-i-propaganda-w-sektorze-bankowym/ 2022, [dostęp: 20.04.2026].
  19. https://attack.mitre.org/software/S0089/ [dostęp: 20.04.2026].
  20. https://attack.mitre.org/software/S0604/ [dostęp: 20.04.2026].
  21. https://attack.mitre.org/campaigns/C0025/ [dostęp: 20.04.2026].
  22. https://attack.mitre.org/software/S1072/ [dostęp: 20.04.2026].
  23. https://attack.mitre.org/campaigns/C0034/ [dostęp: 20.04.2026].
  24. https://attack.mitre.org/groups/G0034/ [dostęp: 20.04.2026].
  25. https://attack.mitre.org/software/S0366/ [dostęp: 20.04.2026].
  26. Greenberg A., Sandworm. Nowa era cyberwojny i polowanie na najbardziej niebezpiecznych hakerów Kremla, Warszawa 2021.
  27. https://attack.mitre.org/groups/G0032/ [dostęp: 20.04.2026].
  28. https://hackread.com/popular-iranian-app-badesaba-hacked-alerts/ [dostęp: 20.04.2026].