1. SFT
  2. Archiwum
  3. Vol. 67 1/2026
  4. Higiena operacyjna strażaka jako syst...

Higiena operacyjna strażaka jako system ograniczania wtórnej ekspozycji na substancje niebezpieczne obecne w środowisku pożaru – przegląd dowodów naukowych i dokumentów normatywnych

bryg. w st. spocz. mgr inż. Tomasz Krasowski

Pobierz artykuł
Open Access
DOI: 10.12845/sft.67.1.2026.7, strony: 146 – 161

Abstrakt

Cel: Celem pracy jest syntetyczna i krytyczna analiza zjawiska wtórnej ekspozycji strażaków na substancje niebezpieczne obecne w środowisku pożaru oraz identyfikacja skutecznych strategii ograniczania tego ryzyka w ujęciu systemowym, z uwzględnieniem zarządzania środkami ochrony indywidualnej.

Metodologia: Przeprowadzono przegląd narracyjny o strukturze integracyjnej, obejmujący analizę literatury naukowej (badania terenowe, eksperymenty laboratoryjne, badania biomonitoringowe), raportów instytucjonalnych oraz dokumentów normatywnych (PN-EN 469, PN-EN ISO 13688, ISO 23616, NFPA 1851). Analiza koncentrowała się na mechanizmach skażenia odzieży ochronnej, drogach wtórnej ekspozycji oraz skuteczności interwencji technicznych i organizacyjnych.

Wyniki: Analiza wykazała, że wtórna ekspozycja strażaków ma charakter wieloetapowy i obejmuje kolejne fazy cyklu operacyjnego – od miejsca zdarzenia, poprzez transport i funkcjonowanie jednostki, aż po ponowne użytkowanie odzieży ochronnej. Badania empiryczne potwierdzają, że pojedyncze interwencje, takie jak dekontaminacja wstępna, zmiany organizacyjne czy określone metody czyszczenia, prowadzą do częściowej redukcji poziomu skażeń, jednak ich skuteczność ogranicza się zazwyczaj do wybranych etapów procesu i nie zapewnia trwałej redukcji całkowitego ryzyka zdrowotnego.

Wnioski: Skuteczne ograniczanie wtórnej ekspozycji strażaków wymaga wdrożenia zintegrowanego systemu obejmującego działania techniczne, organizacyjne, proceduralne, szkoleniowe i nadzorcze na wszystkich etapach cyklu operacyjnego. W tym kontekście istotną rolę odgrywa zarządzanie środkami ochrony indywidualnej, w tym stosowanie zwalidowanych procesów dekontaminacji, jako elementu długoterminowej profilaktyki zdrowotnej.

Słowa kluczowe: higiena operacyjna, wtórna ekspozycja, środki ochrony indywidualnej, straż pożarna, dekontaminacja, ŚOI, kontrola skażeń

Typ artykułu: artykuł przeglądowy

Bibliografia:

  1. IARC, Occupational Exposure as a Firefighter, IARC Monographs on the Identification of Carcinogenic Hazards to Humans, Vol. 132, International Agency for Research on Cancer, Lyon 2023.
  2. Stec A.A., Dickens K.E., Salden M., i in., Occupational Exposure to Polycyclic Aromatic Hydrocarbons and Elevated Cancer Incidence in Firefighters, „Scientific Reports” 2018, 8(1), 2476, https://doi.org/10.1038/s41598-018-20616-6.
  3. Mazumder N.U.S., Hossain M.T., Jahura F.T., Girase A., Hall A.S., Lu J., Ormond R.B., Firefighters’ exposure to per- and polyfluoroalkyl substances (PFAS) as an occupational hazard: a review, „Front Mater” 2023, 10, 1143411, https://doi.org/10.3389/fmats.2023.1143411.
  4. Wikoff D.S., Rager J.E., Chappell G.A., Fitch S., Haws L., Borghoff S.J., A framework for systematic evaluation and quantitative integration of mechanistic data in assessments of potential human carcinogens, „Toxicol Sci” 2019, 167(2), 322–335. https://doi.org/10.1093/toxsci/kfy279.
  5. Fent K.W., Evans D.E., Booher D., i in., Volatile organic compounds off-gassing from firefighters’ personal protective equipment ensembles after use, „J Occup Environ Hyg”, 2015, 12(6), 404–414, https://doi.org/10.1080/15459624.2015.1025135.
  6. Fent K.W., Eisenberg J., Snawder J., i in., Systemic exposure to PAHs and benzene in firefighters suppressing controlled structure fires, „Ann Occup Hyg” 2014, 58(7), 830–845, https://doi.org/10.1093/annhyg/meu036.
  7. Fent K.W., Alexander B., Roberts J., i in., Contamination of firefighter personal protective equipment and skin and the effectiveness of decontamination procedures, „Journal of Occupational and Environmental Hygiene” 2017, 14(10), 801–814, https://doi.org/10.1080/15459624.2017.1334904.
  8. Hwang J., Xu C., Grunsted P., i in., Urinary Metabolites of Polycyclic Aromatic Hydrocarbons in Firefighters: A Systematic Review and Meta-Analysis, „International Journal of Environmental Research and Public Health” 2022, 19(14), 8475, https://doi.org/10.3390/ijerph19148475.
  9. Fent K.W., Toennis C., Sammons D., i in., Firefighters’ absorption of PAHs and VOCs during controlled residential fires by job assignment and fire attack tactic, „Journal of Exposure Science & Environmental Epidemiology” 2020, 30(2), 338–349, https://doi.org/10.1038/s41370-019-0145-2.
  10. Fent K.W., Eisenberg J., Evans D., i in., Evaluation of Dermal Exposure to Polycyclic Aromatic Hydrocarbons in Fire Fighters, Health Hazard Evaluation Report No. 2010-0156-3196, National Institute for Occupational Safety and Health, Cincinnati 2013, https://www.cdc.gov/niosh/hhe/reports/pdfs/2010-0156-3196.pdf.
  11. Rosenfeld P.E., i in., Perfluoroalkyl substances exposure in firefighters: sources and implications. „Environ Res” 2023, 220, 115164, https://doi.org/10.1016/j.envres.2022.115164.
  12. Bolstad-Johnson D.M., Burgess J.L., Crutchfield C.D., i in., Characterization of firefighter exposures during fire overhaul, „AIHA J” 2000, 61(5), 636–641, https://doi.org/10.1080/15298660008984572.
  13. Horn G.P., Fent K.W., Kerber S., Smith D.L., Hierarchy of contamination control in the fire service: Review of exposure control options to reduce cancer risk, „Journal of Occupational and Environmental Hygiene” 2022, 19(9), 538–557, https://doi.org/10.1080/15459624.2022.2100406.
  14. Burgess J.L., Hoppe-Jones C., Griffin S.C., i in., Evaluation of Interventions to Reduce Firefighter Exposures, „Journal of Occupational and Environmental Medicine” 2020, 62(4), 279–288, https://doi.org/10.1097/JOM.0000000000001815.
  15. Rogula-Kozłowska W., Bralewska K., Rogula-Kopiec P., i in., Respirable particles and polycyclic aromatic hydrocarbons at two Polish fire stations, „Building and Environment” 2020, 184, 107255, https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2020.107255.
  16. International Association of Fire Fighters, The Clean Cab Concept, IAFF, Washington, DC, 2017.
  17. International Association of Fire Fighters, Fire Station Design: Best Practices to Reduce Exposures, IAFF, Washington, DC, 2018.
  18. Krasowski T., Cleaning and Decontamination of Firefighters’ Protective Clothing in Liquid Carbon Dioxide (LCO2) – Literature Review and Conclusions for National Practice, „Safety & Fire Technology” 2025, 66(2), 98–111, https://doi.org/10.12845/sft.66.2.2025.6.
  19. Mayer A.C., Fent K.W., Bertke S., i in., Firefighter hood contamination: Efficiency of laundering to remove PAHs and FRs, „Journal of Occupational and Environmental Hygiene” 2019, 16(2), 129–140, https://doi.org/10.1080/15459624.2018.1540877.
  20. Horn G.P., Kerber S., Andrews J., i in., Impact of Repeated Exposure and Cleaning on Protective Properties of Structural Firefighting Turnout Gear, „Fire Technology” 2021, 57(2), 791–813, https://doi.org/10.1007/s10694-020-01021-w.
  21. Salmi R., Laitinen J., Evaluation of the decontamination methods for turnout gear, „Journal of Occupational and Environmental Hygiene” 2025, published online: 3 October 2025, 1–17, https://doi.org/10.1080/15459624.2025.2555299.
  22. Girase A., Thompson D., Ormond R.B., Comparative Analysis of the Liquid CO2 Washing with Conventional Wash on Firefighters’ Personal Protective Equipment (PPE), „Textiles” 2022, 2(4), 624–632, https://doi.org/10.3390/textiles2040036.
  23. PN-EN 469:2021 Odzież ochronna dla strażaków – wymagania użytkowe dotyczące odzieży stosowanej podczas działań ratowniczo-gaśniczych.
  24. PN-EN ISO 13688:2013 Odzież ochronna – wymagania ogólne.
  25. ISO 23616:2024, Cleaning, inspection and repair of firefighters’ personal protective equipment (PPE), International Organization for Standardization.
  26. NFPA 1851:2020 Standard on selection, care, and maintenance of protective ensembles for structural fire fighting and proximity fire fighting.
  27. Fire Protection Research Foundation, Improved PPE Cleaning Best Practices/Exposure Assessment: Expanding Firefighting PPE Cleaning Validation Procedures by Improving Best Practices and Exposure Assessment Methods, NFPA, Quincy, MA, 2022.