Modułowe mobilne systemy wspomagania zarządzania kryzysowego – perspektywy wdrożenia na podstawie analizy wybuchu w Bejrucie (2020)

Abstrakt

Cel: Celem artykułu jest kompleksowa analiza możliwości wdrożenia modułowych mobilnych systemów wspomagania zarządzania kryzysowego (MMCZK) w kontekście współczesnych zagrożeń CBRNE, ze szczególnym uwzględnieniem zdarzeń z udziałem azotanu amonu. Artykuł ma charakter koncepcyjno-analityczny i ma za zadanie wypełnić lukę badawczą dot. integracji mobilnych technologii z systemami reagowania kryzysowego.

Wprowadzenie: Katastrofy technologiczne, takie jak wybuch w porcie w Bejrucie (2020), unaoczniły krytyczne luki w systemach reagowania kryzysowego – deficyt mobilnych struktur dowodzenia, brak interoperacyjności służb ratowniczych, niewystarczające rozpoznanie chemiczne w pierwszej fazie zdarzenia oraz brak zaufania społecznego do instytucji państwowych. W odpowiedzi na te wyzwania w artykule przedstawiono autorską koncepcję MMCZK, integrującą mobilne laboratoria CBRN, centra dowodzenia z łącznością satelitarną oraz bezzałogowe platformy rozpoznawcze (UAV, UGV, USV). System ten, oparty na modułowej architekturze i zgodny ze standardami NATO oraz UE, ma na celu skrócenie czasu reakcji, zwiększenie bezpieczeństwa ratowników oraz poprawę jakości podejmowanych decyzji operacyjnych.

Metodologia: W badaniach zastosowano metody analizy literatury przedmiotu, dokumentów normatywnych oraz studium przypadku wybuchu w Bejrucie (2020), oparte na raportach międzynarodowych (CSB, BARPI, ISPRA), badaniach terenowych oraz wywiadach z przedstawicielami organizacji pozarządowych. Wykorzystano również analizę porównawczą rozwiązań krajowych (mobilne laboratoria CBRNE Państwowej Straży Pożarnej wdrożone w 2023 r.) oraz analizę SWOT. Badanie ma charakter jakościowy, oparty na systematycznym przeglądzie dostępnych źródeł.

Wnioski: MMCZK stanowią zasadny kierunek rozwoju systemów bezpieczeństwa, jednak ich wdrożenie wymaga pokonania istotnych barier prawnych (rozdrobnienie regulacji, brak norm dla mobilnych laboratoriów BSL-3), organizacyjnych (nadmiar kompetencji, deficyty kadrowe) i technologicznych (zależność od łączności, ograniczenia energetyczne). Konieczne jest podjęcie działań normalizacyjnych, legislacyjnych oraz inwestycyjnych na poziomie krajowym i unijnym. Doświadczenia z Bejrutu wskazują, że nawet stosunkowo rozwinięte systemy mogą być nieprzygotowane na katastrofy, jeśli nie dysponują elastycznymi i odpornymi strukturami reagowania. Kluczowym czynnikiem sukcesu jest budowa zaufania społecznego oraz integracja działań wszystkich podmiotów systemu bezpieczeństwa.

Słowa kluczowe: inżynieria bezpieczeństwa, zarządzanie kryzysowe, systemy mobilne, CBRNE, azotan amonu

Typ artykułu: studium przypadku

Bibliografia:

1. Bugaj G., Funkcjonalność mobilnego laboratorium CBRNE Państwowej Straży Pożarnej w świetle przepisów prawnych oraz założeń operacyjnych Krajowego Systemu Ratowniczo- -Gaśniczego, „Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego”2026, 34(18), 57–77.
2. U.S. Chemical Safety and Hazard Investigation Board. Investigation Report: West Fertilizer Company Fire and Explosion (CSB Report No. 2013-02-I-TX). Washington, DC: CSB, 2016.
3. Tuśnio N., Modułowe mobilne systemy wspomagania zarządzania kryzysowego w kontekście identyfikacji, oceny i minimalizacji ryzyka zdarzeń z udziałem azotanu amonu, Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Kalisz 2026.
4. French Ministry of Sustainable Development – DGPR / SRT / SDRA / BARPI. Fire inside a barn and explosion of fertiliser, October 2, 2003, Saint Romain-en-Jarez [Loire], France (ARIA Report No. 25669), Paris: BARPI 2010.
5. ISPRA. Mappatura dei pericoli di incidente rilevante in Italia. Edizione 2013 (Raport nr 181/2013). Rome: ISPRA, 2013.
6. Sakr T.E., Disaster Management and Community Response in Lebanon: The Case of Beirut Port Explosion, American University of Beirut, 2022.
7. Bugaj G., Janik P., CBRNE Mobile Analytical Laboratory of the State Fire Service – Analysis of Technical and Normative Solutions Applied, Safety & Fire Technology 2025, 65(1), 78–97, https://doi.org/10.12845/sft.65.1.2025.7.
8. Feltynowski M., Trudna akcja ratownicza po eksplozji w Bejrucie, „Przemysł Chemiczny” 2020, 9, 1269–1272, https://doi.org/ 10.15199/62.2020.9.2.
9. Inicjatywa budowy modelowego mobilnego centrum danych dla zarządzania kryzysowego w Kielcach, Portal internetowy Politechniki Świętokrzyskiej, https://tu.kielce.pl/kieleckie-centrum-nowoczesnego-zarzadzania-kryzysowego/ [dostęp: 20.03.2025]
10. Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U. 1991, Nr 88, poz. 400).
11. Ustawa z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym (Dz.U. 2007, Nr 89, poz. 590).
12. Ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej (Dz.U. 2024, poz. 1907).
13. Ustawa z dnia 7 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o systemie informacji w ochronie zdrowia oraz ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej (Dz.U. 2025, poz. 1705).
14. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 września 2021 r. w sprawie szczegółowej organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (Dz.U. 2021, poz. 1737).
15. Zasady organizacji ratownictwa chemicznego i ekologicznego w krajowym systemie ratowniczo-gaśniczym, KG PSP, Warszawa 2025.
16. PN-EN ISO 14644-3:2020 – Pomieszczenia czyste i związane z nimi środowiska kontrolowane – Część 3: Metody badań.
17. PN-EN 1822-1:2009 – Wysokoskuteczne filtry powietrza (EPA, HEPA i ULPA) – Część 1: Klasyfikacja, badanie parametrów, znakowanie.
18. VDI 2083 Blatt 19:2009-12 – Reinraumtechnik – Klassifizierung und Messung der Leckage von Gehäusen und Isolatoren.
19. STANAG 4632 (Edition 1) – Deployable NBC Analytical Laboratory. Brussels: NATO Standardization Agency, 2005.
20. AEP-66 – NATO Handbook for Sampling and Identification of Biological, Chemical and Radiological Agents (SIBCRA). Brussels: NATO Standardization Agency, 2015.