1. SFT
  2. Archiwum
  3. Vol. 68
  4. Infrastruktura wodno-kanalizacyjna ja...

Infrastruktura wodno-kanalizacyjna jako cel działań sabotażowych

dr hab. Tomasz Safjański , dr Krzysztof Justyński , dr Robert Gwardyński , dr Jan Ziobro

Pobierz artykuł
Open Access
DOI: 10.12845/sft.68.2.2026.2, strony: 26 – 47

Abstrakt

Cel: Celem artykułu jest przedstawienie infrastruktury wodno-kanalizacyjnej jako strategicznego celu działań sabotażowych prowadzonych w ramach współczesnych zagrożeń hybrydowych oraz ocena konsekwencji takich działań dla bezpieczeństwa państwa i społeczeństwa. Artykuł identyfikuje główne podatności systemów wodociągowych i kanalizacyjnych, analizuje potencjalne scenariusze ataków oraz wskazuje znaczenie odporności infrastruktury krytycznej w kontekście bezpieczeństwa Polski.

Wprowadzenie: Współczesne konflikty coraz częściej przybierają formę działań poniżej progu otwartej wojny, obejmujących sabotaż infrastruktury krytycznej, cyberataki oraz operacje destabilizacyjne. Infrastruktura wodno-kanalizacyjna, odpowiadająca za dostawy wody pitnej oraz odprowadzanie i oczyszczanie ścieków, stanowi szczególnie wrażliwy element funkcjonowania państwa. Zakłócenie jej działania może prowadzić do kryzysów sanitarnych, zagrożeń epidemiologicznych, destabilizacji społecznej oraz strat gospodarczych. W artykule wskazano, że działania wymierzone w sektor wodno-kanalizacyjny należy analizować nie tylko jako incydenty techniczne lub kryminalne, lecz także jako potencjalny element wojny hybrydowej oraz realizacji rosyjskiej doktryny aktywnych działań („aktiwka”).

Metodologia: W artykule zastosowano metodę analizy literatury przedmiotu, dokumentów dotyczących bezpieczeństwa infrastruktury krytycznej oraz analizę zagrożeń dla sektora wodno-kanalizacyjnego. Wykorzystano również metodę analizy porównawczej oraz podejście systemowe pozwalające na ocenę zależności pomiędzy funkcjonowaniem infrastruktury wodno-kanalizacyjnej a bezpieczeństwem państwa. Przeanalizowano potencjalne scenariusze działań sabotażowych obejmujących zarówno ataki fizyczne, jak i cybernetyczne.

Wnioski: Systemy wodno-kanalizacyjne stanowią jeden z najbardziej wrażliwych elementów infrastruktury krytycznej państwa. Jej zakłócenie może powodować długotrwałe skutki społeczne, zdrowotne, środowiskowe i gospodarcze. Współczesne działania sabotażowe wobec tego sektora coraz częściej wpisują się w logikę wojny hybrydowej oraz działań destabilizacyjnych prowadzonych przez podmioty państwowe i niepaństwowe. Kluczowe znaczenie dla ograniczenia skutków zagrożeń mają: rozwój odporności infrastruktury, integracja działań operatorów infrastruktury z administracją publiczną i służbami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo oraz rozwijanie systemów monitorowania, reagowania kryzysowego i ochrony cybernetycznej.

Słowa kluczowe: wojna hybrydowa, infrastruktura krytyczna, infrastruktura wodno-kanalizacyjna, sabotaż, bezpieczeństwo

Typ artykułu: artykuł przeglądowy

Bibliografia:

  1. Jakubczak R., Safjański T., Wiśniewski B., Dywersja jako forma działań nieregularnych i precyzyjnych w konflikcie hybrydowym, „Zeszyty Naukowe Collegium Witelona” 2025, 55, (2), https://doi.org/10.5604/01.3001.0055.7292.
  2. Czupryński A., Lubiewski P., Safjański T., Struniawski J., Wiśniewski B., Akty sabotażu na morzu jako przejaw działań dywersyjnych w warunkach kryzysu polityczno-militarnego, „Zeszyty Naukowe Collegium Witelona” 2025, 54, 1, 79–92, https://doi.org/10.5604/01.3001.0055.5687.
  3. Safjański T., Wiśniewski B., Sabotage acts of shadow ship fleets supported by the Russian Federation on submarine infrastructure in the Baltic Sea in 2023–2025, https://doi.org/10.30525/978-9934-26-645-4-55, in: V International scientific conference «Maritime security of the Baltic-Black Sea region: challenges and threats»: conference proceedings, Baltija Publishing, Riga 2025.
  4. Safjański T., The Russian Federation Diversion Operations Involving the Use of Arson in Europe – New Threats and Challenges for Ukraine and Poland Cooperation in the Field of Security, w: Materialy XII Mizhnarodnoi naukovo-praktychnoi onlain-konferentsii „Stan ta perspektyvy rozvytku administratyvnoho prava Ukrainy”, Odeskyi derzhavnyi universytet vnutrishnikh sprav, Odesa 2025.
  5. Ustawa z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym (t.j. Dz.U. 2023 poz. 122).
  6. Rekomendacje cyberbezpieczeństwa dla sektora wodno-kanalizacyjnego (R-CYBER-01/2021), KPRM 2021.
  7. Rak J. R., Bezpieczeństwo systemów zaopatrzenia w wodę, Warszawa 2009.
  8. Szűcs G., Barten D. G., Besenyő J., Wastewater treatment systems and terrorism, “Water Security” 2025, 24, 100187, https://doi.org/10.1016/j.wasec.2025.100187.
  9. Safjański T., Podpalenia w ramach operacji wpływu Federacji Rosyjskiej jako zagrożenie dla bezpieczeństwa powszechnego, „Zeszyty Naukowe Pro Publico Bono” 2025, 259–278. https://doi.org/10.5604/01.3001.0055.4383.
  10. Darczewska J., Żochowski P., Środki aktywne. Rosyjski towar eksportowy, Ośrodek Studiów Wschodnich, Warszawa 2017.
  11. Panguluri S., Nelson T.D., Wyman R.P., Creating a Cyber Security Culture for Your Water/Waste Water Utility, in: Cyber- -Physical Security. Protecting Critical Infrastructure, Clark, R., Hakim, S. (ed.), Springer, Cha 2017, 133–159, https://doi.org/10.1007/978-3-319-32824-9_7.
  12. Shapira, N., Ayalon, O., Ostfeld, A., Farber, Y., Housh M., Cybersecurity in Water Sector: Stakeholders Perspective, “Journal of Water Resources Planning and Management” 2021, 147, 8, https://doi.org/10.1061/ASCE) WR.1943-5452.0001400.
  13. Nilufer T., Hazell P., Watson J., Hailes S., A Systematic Review of the State of Cyber-Security in Water Systems, “Water” 2021, 13, 1, 81, https://doi.org/10.3390/w13010081.
  14. Nikolopoulos D., Moraitis G., Makropoulos C., Strategic and Tactical Cyber-Physical Security for Critical Water Infrastructures, in: Cyber-Physical Threat Intelligence for Critical Infrastructures Security. Securing Critical Infrastructures in Air Transport, Water, Gas, Healthcare, Finance and Industry, J. Soldatos, I. Praça, A. Jovanović (ed.), 2021, 159–187, https://doi.org/10.1561/9781680838237.ch7.
  15. Safjański T., Werbunek do działań sabotażowych, referat przedstawiony podczas IV Warsztatów Naukowych „Podstawowe problemy przeciwstawiania się dywersji”, Centrum Metodologii Badań w Naukach o Bezpieczeństwie Akademii WSB, Centrum Badań nad Bezpieczeństwem Transgranicznym Akademii WSB, Sulistrowiczki, 24 lutego 2026.
  16. Ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej (Dz. U. 2024 poz. 1907 z późn. zm.).
  17. Rey R., Społeczeństwo odporne na zagrożenia, [dok. elektr.] https://www.gov.pl/web/rcb/spoleczenstwo-odporne-na-zagrozenia [dostęp: 25.03.2026].
  18. Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. 2001 Nr 72, poz. 747 z późn. zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2026 poz. 605).
  19. Ziobro J., Lubiewski P., Podstawowe problemy powszechności zagrożeń, w: Racjonalizacja zarządzania jednolitymi formacjami umundurowanymi odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo wewnętrzne, t. 3, B. Wiśniewski (red.), SGSP, Warszawa 2018, s. 22–47.
  20. Uchwała nr 72 Rady Ministrów z dnia 27 maja 2025 r. w sprawie zatwierdzenia Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025–2026 (M.P. 2025 poz. 541).
  21. Skomra W., Współpraca administracji z sektorem gospodarczym na rzecz ochrony infrastruktury krytycznej, „Nauki o Zarządzaniu / Management Sciences” 2017, 1, 30, 61–66, https://doi.org/10.15611/noz.2017.1.07.
  22. Justyński K., Zadania Policji w systemie ochrony ludności i obrony cywilnej, w: System Ochrony Ludności. Poradnik Praktyczny cz. 1, T. Miłkowski, M. Wąsik, R. Rabsztyn, K. Justyński, (red.), Oficyna Wydawnicza „Humanitas”, 2025, 91–110.
  23. Maj J., Gręzicki M., Interoperacyjność logistyki niemilitarnej i wojskowej w kontekście nauk wojskowych, „Systemy Logistyczne Wojsk” 2018, 49, 158–173, https://doi.org/10.5604/01.3001.0012.7143.
  24. Ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (Dz. U. 2018 poz. 1560 z późn. zm.).
  25. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2555 z dnia 14 grudnia 2022 r. w sprawie środków na rzecz wysokiego wspólnego poziomu cyberbezpieczeństwa na terytorium Unii, zmieniająca rozporządzenie (UE) nr 910/2014 i dyrektywę (UE) 2018/1972 oraz uchylająca dyrektywę (UE) 2016/1148 (dyrektywa NIS 2) (Dz. Urz. UE L 333 z 27.12.2022, 80–152).
  26. Sobera W., Profesjonalizacja komunikowania w sytuacji kryzysowej. Perspektywa województwa dolnośląskiego w latach 1997–2018, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2023, https://doi.org/10.31261/PN.4175.
  27. Zwęgliński T., Gromek P., Wróbel R., Szkolenia i ćwiczenia jako formy edukacji społeczeństwa w zakresie ochrony ludności i obrony cywilnej, Akademia Pożarnicza, Warszawa 2025, https://doi.org/10.70402/apoz.2025.wkol3.9788397855922.
  28. Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej 2020, [dok. elektr.], https://www.bbn.gov.pl/ftp/dokumenty/Strategia_Bezpieczenstwa_Narodowego_RP_2020.pdf [dostęp: 30.03.2026].
  29. Konieczna-Drzewiecka B., Pojęcie incydentu, „Monitor Prawniczy” 2020, 22, 1194–1201. [30] Anderson N. E., Gott M., Slark J., Grey areas: New Zealand ambulance personnel’s experiences of challenging resuscitation decision-making, “International Emergency Nursing” 2018, 39, 62-67, http://doi.org/10.1016/j.ienj.2017.08.002.
  30. Compromise of U.S. Water Treatment Facility, Cybersecurity and Infrastructure Security Agency, https://www.cisa.gov/ news-events/cybersecurity-advisories/aa21-042a, [dostęp: 24.03.2026].
  31. Dróżdż A., Lubiewski P., Dywersja i sabotaż – istota oraz wzajemne relacje, „Zeszyty Naukowe Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Witelona w Legnicy” 2021, 38 (1), 45–54.
  32. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2010 r. w sprawie Narodowego Programu Ochrony Infrastruktury Krytycznej (Dz. U. Nr 83, poz. 541).
  33. Gwardyński R., System bezpieczeństwa państwa w ujęciu prakseologicznym, „Zeszyty Naukowe Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Witelona w Legnicy” 2019, 33 (4), 53–62.
  34. Kaczmarek S., Syndrom zmęczenia informacją. Wpływ nowych technologii na efektywność pracowników, [dok. elektr.] https://it-filolog.pl/syndrom-zmeczenia-informacja-wplyw-nowych-technologii-na-efektywnosc-pracownikow/ [dostęp: 25.03.2026].
  35. Księgi Komunikacji Kryzysowej, Rządowe Centrum Bezpieczeństwa, 2017.
  36. Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. 1990 Nr 16, poz. 95 z późn. zm.).
  37. Ziobro J., Gikiewicz M., Personalne determinanty bezpieczeństwa,
  38. „Zeszyty Naukowe Pro Publico Bono” 2023, 1 (1), 119–139, https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.1718.
  39. Kocowski T., Powszechny system ochrony ludności i krajowy system ratowniczy w zapewnieniu bezpieczeństwa wewnętrznego, w: Powszechna ochrona ludności. Krajowy system ratowniczy. Ochotnicze straże pożarne, T. Kocowski, M. Raduła (red.), Wyd. Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2023, https://doi.org/10.19195/978-83-229-3802-7.